megan vrijstaand.jpg

Fake news: waar moet je op letten?

Omdat we graag willen dat jij weet wie de gezichten achter TeamAlert zijn, publiceren we vanaf nu regelmatig een interview met één van de medewerkers van TeamAlert. Zij geven je handige tips & tricks over leuke en belangrijke onderwerpen. Deze tweede keer is onze onderzoeker Megan aan het woord, zij vertelt je hoe je alles over fake news. Veel leesplezier!

Naam: Megan van Meer
Leeftijd: 27
Functie: Onderzoeker jongeren en gedrag
Hoe lang werkzaam bij TeamAlert: 10 maanden
Wat heb je gestudeerd: Research Master Linguistics and Communication Sciences
Wat wilde je vroeger graag worden: basisschooljuf

Ha Megan! Je bent momenteel onderzoeker bij TeamAlert, dan kom je vast vaak in aanraking met fake news, of niet?
"Dat klopt. Als onderzoeker is het mijn werk om te beoordelen hoe betrouwbaar een onderzoek is. Maar fake news is niet alleen iets wat ik vaak zie, iedereen komt het tegen! Dit komt omdat we zoveel op social media zitten. Voor (nieuws)websites draait het allemaal om één ding: zoveel mogelijk bezoekers trekken. Dat doen sommige sites door clickbait te gebruiken. Je hebt vast weleens op Facebook een titel van een artikel gezien dat wel héél spannend of ongeloofwaardig klonk. Meestal is dit dan clickbait. Clickbait houdt in dat de kop niet overeenkomt met de inhoud van het artikel: de titel werd als lokkertje gebruikt, zodat mensen op het artikel zouden klikken."

Is er een verschil tussen clickbait en fake news?
"Clickbait is meestal onschuldig: “Als je iedere dag spinazie eet, val je 10 kilo af” kan bijvoorbeeld een clickbait-titel zijn. Als je doorklikt lees je dat dit alleen waar is wanneer je aan nog veel meer voorwaarden voldoet. De titel is dus misleidend: best onschuldig, maar het beïnvloedt je al wel – vooral als je het artikel niet leest en dus denkt dat je daadwerkelijk 10 kilo af zal vallen als je spinazie eet. Fake news daarentegen is een stuk schadelijker. Fake news kan variëren van het artikel een beetje aandikken, tot aan een compleet verzinsel typen. Ook kan het voorkomen dat de journalist die het artikel geschreven heeft, bepaalde feiten verkeerd heeft geïnterpreteerd."

Gebeurt dit dan met opzet, of gaat dit per ongeluk?
"Het kan allebei. Veel nieuwsberichten worden bijvoorbeeld geschreven naar aanleiding van een (wetenschappelijk) onderzoek. Het kan zijn dat de journalist het onderzoek niet goed begrijpt, en zo per ongeluk fake news de wereld in slingert, zonder daar kwade bedoelingen bij te hebben. In andere gevallen verspreiden mensen juist opzettelijk fake news. Ze hopen dan dat ze de mening van de lezers kunnen manipuleren."

Manipuleren, wow! Heb je hier een voorbeeld van?
"Vorig jaar was er een fake news-bericht met foto’s die de realiteit niet weergaven. Het ging over een vluchtelingenkamp in Griekenland, waar zogenaamd alleen maar mannen zouden zitten. Dit was echter niet waar. Er waren ook gewoon vrouwen en kinderen in het vluchtelingenkamp, maar dit werd expres verzwegen en niet weergegeven op de foto’s, zodat de mening van de lezer gemanipuleerd kon worden. Lezers zullen deze informatie voor waar aannemen. De mening van mensen die negatief tegenover vluchtelingen staan kan zo versterkt worden, maar dus niet door juiste informatie."

Waarom trappen we zo makkelijk in fake news?
"We zitten allemaal in onze eigen bubbel: door de algoritmes op social media zie je eigenlijk alleen nog maar uitingen van de mensen en pagina’s die aansluiten bij hoe je de wereld ziet. Dit verdeelt de samenleving: je krijgt te maken met erg extreme meningen, waardoor mensen tegenover elkaar komen te staan, in plaats van naast elkaar. Fake news versterkt dit: op deze manier worden meningen nog extremer gemaakt. Omdat je allerlei dingen voorbij ziet komen die aansluiten bij jouw idealen en mening, vertrouw je de informatie blindelings. Je wordt minder kritisch, en dat kan soms gevaarlijk zijn. Mensen zeggen vaak dat het goed is voor je mentale gezondheid om mensen te ontvolgen waar je je aan stoort (denk bijvoorbeeld aan mensen die op politieke partijen stemmen waar jij je niet in kan vinden). Hierdoor krijg je echter een eenzijdig beeld dat steeds verder versterkt wordt, en waardoor er nog meer verdeeldheid ontstaat in de wereld. Het is juist belangrijk om altijd met elkaar in gesprek te blijven. Begrijp me niet verkeerd: mentale gezondheid is heel belangrijk, maar misschien is het dan beter om per definitie minder social media te gebruiken. Het is gevaarlijk om niks meer te zien van een andere mening. We zijn zo verdeeld dat we niet meer met elkaar in gesprek willen gaan: terwijl dit juist zo belangrijk is om vrede te krijgen."

Maar hoe herken je fake news?
"Er zijn wel een paar tips die je in gedachten kan houden:

- Is de kop te mooi om waar te zijn? Dan is het waarschijnlijk ook niet waar.
- Wat is de bron? Staat het op een nieuwswebsite (zoals NOS) of in een krant (zoals de Volkskrant), waar journalisten werken en alles gecheckt wordt door een eindredactie, of staat het op een persoonlijk blog, waar niemand controleert wat er gezegd wordt? Over het algemeen mag je er vanuit gaan dat een nieuwswebsite/krant betrouwbare informatie geeft, maar het kan nooit kwaad om het even te dubbelchecken.
- Check waar de informatie vandaan komt: wat is de oorspronkelijke bron van het artikel? Zoek vooral terug wat de originele informatie is!
- Wie heeft het geschreven, en vertrouw ik die persoon?"

In hoeverre is Google betrouwbaar?
"De informatie die je in Google vindt is niet beoordeeld door Google zelf. Hele extreme meningen vind je er niet terug, maar Google heeft wel baat bij iedere click. Bovenaan heb je ook nog eens advertenties staan, dus Google zal ook op jouw eerdere zoekgedrag linkjes laten zien. Je krijgt dus wederom eerder dingen te zien die aansluiten bij jouw belevingswereld. Google doet mee aan de bubbel waar je inzit. Blijf dus kritisch als je andere bronnen probeert te zoeken via Google."

Stel je vindt een artikel aannemelijk, maar alle reacties eronder zeggen wat anders: wat dan?
"Dat is heel lastig: mensen baseren hun mening namelijk vaak op gevoel. Net als met corona: dit is zo’n nieuwe situatie dat het zelfs voor de experts lastig is. Desalniettemin hebben zij wel ervaring met soortgelijke situaties en hebben ze er lang voor gestudeerd, iets dat de mensen die eronder reageren waarschijnlijk niet hebben gedaan. Ga bij jezelf na wat goed voelt, maar heb ook vertrouwen in de overheid en de wetenschappers."

Een helder verhaal! Heb je misschien nog wat handige tips & tricks om het interview mee af te sluiten?
"- Herken je dat het clickbait is? Het artikel hoeft niet per se meteen onbetrouwbaar te zijn: kijk naar de website en waar ze de informatie vandaan hebben. Misschien is alleen de titel misleidend.
- Blijf kritisch over alle informatie die je de hele dag te zien krijgt: neem niet alles zomaar voor waar aan.
- Onthoud: je wordt snel beïnvloed, en door algoritmes zie je erg eenzijdige meningen. Dat versterkt de verdeling in de samenleving.
- Onthoud ook: blijf met anderen in gesprek, juist ook als zij een andere mening hebben. Zo wordt de verdeeldheid in de wereld een stukje kleiner.
- Wantrouw niet alles en iedereen om je heen: je zal vaak beïnvloed worden, maar dit kan ook in positieve zin zijn! Bij TeamAlert proberen we jongeren ook positief te beïnvloeden, zodat ze voortaan bijvoorbeeld niet meer appen op de fiets. Zo lang het berust is op feiten, is het goed.
- Check de documentaire The Social Dilemma op Netflix als je je wil verdiepen in social media en haar algoritmes."

Bedankt, Megan!

 

Geef je mening en ontvang leuke beloningen
Deel deze info met je vrienden!