Jongeren als maaltijdbezorger in het verkeer

Bezorgrestaurants, bezorgketens en bezorgplatforms

Een restaurant kan er op verschillende manieren voor zorgen dat een maaltijd bij de klant terecht komt.

• Een restaurant kan zelf bestellingen aannemen, telefonisch of online, en deze door haar eigen bezorgers laten bezorgen. Restaurants die dit op deze manier doen variëren van kleine familierestaurants tot grote horecaketens, zoals De Beren of Domino’s. Deze ketens hebben van bezorging een hoofdactiviteit gemaakt, een snelle bezorging van goede kwaliteit is een speerpunt voor deze ketens. Een aantal van deze ketens hebben zich aangesloten bij de Nederlandse Vereniging van Maaltijdbezorgers (NLVVM). De belangrijkste doelstelling van deze vereniging is het behartigen van de belangen van de bedrijven werkzaam in de branche[i].
• Restaurants of horecaketens kunnen zich aansluiten bij een bezorgplatform. Via een bezorgplatform komt de klant in contact met verschillende restaurants. Het bezorgplatform draagt er zorg voor dat de maaltijd van het restaurant bij de klant bezorgd wordt. Thuisbezorgd, een van de grootste bezorgplatforms van Nederland, is in 2000 begonnen als platform voor restaurants die hun eigen bezorgers in dienst hebben. Klanten bestellen via Thuisbezorgd bij het restaurant, dat de maaltijd met de eigen bezorger laat brengen. In 2016 is Thuisbezorgd ook de bezorging gaan aanbieden aan restaurants die geen eigen bezorgers in dienst hebben. Voor deze bezorgingen zet Thuisbezorgd eigen maaltijdbezorgers in, dit zijn uitzendkrachten die via een uitzendbureau worden ingehuurd. Het platform koppelt de klant aan het restaurant en zorgt dat de maaltijd bij de klant komt, ofwel via eigen bezorgers van het restaurant, ofwel via de zzp-ers in dienst[ii].

De maaltijdbezorgers in Nederland

Maaltijdbezorgers, ook wel koeriers genoemd, werken in Nederland ofwel voor een restaurant of horecaketen, in dienst via de horeca-cao, ofwel voor één van de bezorgplatforms in dienst via een uitzendbureau of als zzp-er.

Precieze aantallen zijn onbekend

Het is niet duidelijk hoeveel maaltijdbezorgers er precies in Nederland werkzaam zijn. De grote bezorgplatforms delen hierover geen cijfers en bovendien is het lastig vast te stellen hoeveel maaltijdbezorgers er werkzaam zijn voor andere bezorgrestaurants en - ketens. De meest recente bron schat het aantal maaltijdbezorgers in Nederland die dagelijks rondrijden op fiets, elektrische fiets, scooters, brommers en in de auto op zo’n 40.000 (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, 2023).

Aantallen naar vervoersmiddel en leeftijd

Het is niet duidelijk hoeveel maaltijdbezorgers in totaal werkzaam zijn per vervoersmiddel. Scooters en elektrische fietsen lijken uit onderzoek van TeamAlert het meest gebruikt te worden voor maaltijdbezorging, respectievelijk 28% op de scooter/brommer, 62% op de elektrische fiets en 10% op de gewone fiets[i].

TeamAlert heeft ook gekeken naar de leeftijd van jongeren (16 – 24 jaar) die werkzaam zijn als maaltijdbezorger. In dit onderzoek lag de gemiddelde leeftijd rond de 17,5 jaar. Ook uit onderzoek van FNV blijkt dat jongeren ruim vertegenwoordigd zijn onder de bezorgers. In studentensteden, zoals Amsterdam, Den Haag en Eindhoven werken veel studenten als maaltijdbezorger, waaronder internationale studenten. Uit dit onderzoek met een leeftijd van gemiddeld 25 jaar zijn zij vaak net iets ouder dan Nederlandse studenten. Concretere cijfers over alle maaltijdbezorgers zijn niet bekend.

Behoefte aan specifieke aantallen maaltijdbezorgers

Het is van belang dat er duidelijke cijfers over het aantal maaltijdbezorgers naar buiten komen. Op dit moment is het namelijk niet bekend hoe groot de groep maaltijdbezorgers is. Ook is het zonder gegevens over het totale aantal maaltijdbezorgers en ongelukken  niet mogelijk om vast te stellen of maaltijdbezorgers meer risico lopen in het verkeer in vergelijking met andere weggebruikers. Bovendien is het belangrijk om de kenmerken van de doelgroep in kaart te brengen, zoals de leeftijd van de maaltijdbezorgers en het aantal internationale studenten. Het in kaart brengen van de doelgroep is van belang om eventuele interventies om verkeersveiligheid te verhogen in de toekomst op de doelgroep aan te kunnen laten sluiten.

In 2019 bracht TeamAlert in opdracht van Thuisbezorgd de ervaringen van jongeren die als maaltijdbezorger werken in kaart op basis van focusgroeponderzoek. Verschillende zaken zijn uitgevraagd, waaronder de motivatie om als maaltijdbezorger bij Thuisbezorgd te werken. De voornaamste reden om als maaltijdbezorger te werken is om salaris te verdienen. Voordeel van het werken als maaltijdbezorger is daarnaast voor jongeren dat het een flexibele baan is, waarbij zij zelf hun uren kunnen indelen. Ook het feit dat bezorgers veel buiten en actief zijn wanneer zij op een fiets bezorgen, is reden voor jongeren om de baan te willen doen. Ook op basis van gesprekken die het FNV heeft gevoerd met ongeveer honderd bezorgers in diverse steden, werkzaam bij verschillende bezorgdiensten, blijkt dat het verdienen van salaris de voornaamste reden is om als maaltijdbezorger te werken. Daarbij wordt genoemd dat het werk gemakkelijk is om te doen en is het solliciteren laagdrempelig, waardoor jongeren sneller solliciteren. Daarnaast is het werken als zzp-er bij een bedrijf als Uber Eats interessant voor internationale studenten, omdat zij op een arbeidscontract in loondienst maximaal zestien uur per week kunnen maken en het werken als maaltijdbezorger toelaat om meer dan zestien uur per week te maken[ii].

Ongevalscijfers maaltijdbezorgers

Er zijn geen betrouwbare cijfers bekend over het totaal aantal ongevallen met maaltijdbezorgers in de afgelopen jaren. In de officiële registraties van verkeersongevallen of arbeidsongevallen bij spoedeisende hulpafdelingen worden deze gegevens niet apart vastgelegd[i]. Ook maaltijdbezorgdiensten zelf publiceren geen ongevalscijfers.

In onderzoek van TeamAlert uit 2021 gaf ongeveer 24,2% van de maaltijdbezorgers in dienst van lokale ondernemers aan ooit betrokken te zijn geweest bij een verkeersongeluk tijdens het werk. Uit regionale mediaberichten over ongelukken met maaltijdbezorgers blijkt dat er in 2018 minimaal 116 ongevallen waren waarbij een maaltijdbezorger betrokken was, waarvan meer dan de helft met spoed naar het ziekenhuis werd gebracht[ii]. Deze cijfers betreffen alleen ongevallen die in de media zijn verschenen, waardoor de werkelijke aantallen waarschijnlijk hoger liggen. Officiële registraties van ongevallen ontbreken.

Gedrag van maaltijdbezorgers

Uit een vragenlijstonderzoek van SWOV blijkt dat maaltijdbezorgers op elektrische fietsen vergelijkbaar risicogedrag rapporteren als gewone e-fietsers, zoals overtredingen, fouten en telefoongebruik[iii]. Opvallend is dat bezorgers juist vaker veilig gedrag vertonen, zoals het houden van afstand en het dragen van een helm (ruim 75%). Toch laten ze ook risicovol gedrag zien: 82% rijdt weleens op de stoep, 67% op de verkeerde weghelft en 43% door rood^[iv].

Hoewel bezorgers regelmatig onveilige situaties ervaren, voelen ze zich meestal niet onveilig en wijten incidenten eerder aan omstandigheden of andere weggebruikers dan aan hun eigen gedrag. Ze geven bovendien aan liever veilig dan snel te rijden¹³. Volgens SWOV zijn gerapporteerde vermoeidheid, tijdsdruk en staat van de fiets vergelijkbaar voor bezorgers en reguliere fietsers. Bijna 70% van de bezorgers werkte zonder tijdslimiet. Voor de bezorgers die wel met een tijdslimiet werkten, werden voornamelijk beloningen uitgedeeld of waren er zelden consequenties bij overschrijding van de limiet.

Ongevalsrisico’s van maaltijdbezorgers per vervoersmiddel zijn niet bekend

Het ongevalsrisico per vervoersmiddel is onduidelijk omdat het aantal bezorgers per vervoersmiddel en de ongevallen niet systematisch wordt geregistreerd. RTL Nieuws meldt dat van 315 gerapporteerde ongelukken 274 gingen over bezorgers op scooters, maar het is onbekend of dit door een hoger gebruik van scooters komt of een hoger risico. SWOV toont aan dat bezorgers gemiddeld meer ongevallen rapporteren dan reguliere fietsers, maar wanneer rekening wordt gehouden met de langere blootstellingstijd (meer fietsuren), is er geen significant verschil.

Bezorgscooters lijken vaker betrokken bij ongevallen dan andere scooterrijders

Data van verzekeraar De Vereende over 2017-2018 laat zien dat bezorgscooters bijna zes keer vaker schade rijden dan privé brommers, met bovendien hogere gemiddelde schadebedragen door letselzaken[v]. Dit suggereert een hoger ongevalsrisico voor bezorgscooters, hoewel alternatieve verklaringen mogelijk zijn. Er is meer onderzoek nodig om dit te bevestigen. Voor andere vervoersmiddelen ontbreken vergelijkbare cijfers.

Behoefte aan ongevallencijfers

Duidelijke en betrouwbare cijfers over ongevallen met maaltijdbezorgers zijn essentieel voor een gerichte verkeersveiligheidsaanpak. Werkgevers moeten ziekenhuisopnames en blijvend letsel door ongevallen melden bij de Inspectie SZW, zoals wettelijk verplicht. Bezorgdiensten kunnen bijdragen door ook kleine ongevallen te registreren. Daarnaast is het belangrijk dat bij SEH-registraties het vervoermiddel wordt vastgelegd om risico’s per vervoersmiddel beter te kunnen bepalen. Op basis van deze gegevens kunnen gerichte aanbevelingen worden gedaan om de verkeersveiligheid van maaltijdbezorgers te verbeteren.

[i] VeiligheidNL (2021). Letsels 2020, kerncijfers LIS. Kerncijfers LIS. Geraadpleegd via: https://www.veiligheid.nl/sites/default/files/2022-04/Cijferrapportage%20Letsels%202020%20%282%29.pdf

Maaltijdbezorgers in het nieuws

Maaltijdbezorgers en bezorgdiensten komen regelmatig in het nieuws^[i]. Thema’s die de nieuwsartikelen aanhalen zijn de populariteit van maaltijdbezorging, de werkomstandigheden van de maaltijdbezorgers en verkeersveiligheid. Betreft de verkeersveiligheid komen maaltijdbezorgers voornamelijk in het nieuws wanneer er ongelukken zijn gebeurd of wanneer er interventies uitgerold worden om de verkeersveiligheid van maaltijdbezorgers te bevorderen.

Het imago van maaltijdbezorgers

De manier waarop maaltijdbezorgers in het nieuws komen heeft mogelijk invloed op het imago van maaltijdbezorgers. In 2016 deed MWM2 onderzoek naar het sentiment waarmee er over maaltijdbezorgers werd gepraat op social media. Daarbij is geturfd of maaltijdbezorgers vaker positief of negatief benoemd worden in social media posts. Hierbij was te zien dat gemiddeld 28% van de reacties positief was, 19% van de reacties negatief en 53% neutraal[ii]. Over het algemeen is het sentiment over maaltijdbezorgers dus overwegend positief. Wat echter wel naar voren komt als een van de thema’s in de social media posts is het verkeersgedrag van maaltijdbezorgers. Daarbij kan gedacht worden aan suggesties om lichtvoering op de fiets te verbeteren en irritaties over bijna-botsingen (MWM2, 2016). Ook via gemeenten komen er signalen binnen van ergernissen van andere verkeersdeelnemers aan maaltijdbezorgers in het verkeer[iii]. Er is geen recente data beschikbaar over het sentiment rondom maaltijdbezorgers in het verkeer, het is daarom ook niet met zekerheid vast te stellen of maaltijdbezorgers over het algemeen een positief of negatief imago hebben in het verkeer. Gezien de stijgende populariteit van maaltijdbezorging, met name in de lockdownperiode van de coronacrisis, is het interessant de huidige situatie op dit thema te verzamelen.

De ervaring van maaltijdbezorgers zelf

In de focusgroepen van TeamAlert (2019) met jonge maaltijdbezorgers van Thuisbezorgd geven de bezorgers aan in het verkeer te maken te krijgen met agressie van andere verkeersdeelnemers. Volgens hen komt dit doordat maaltijdbezorgers in het algemeen een negatief imago hebben in het verkeer. De bezorgers geven aan dat zij juist bewust bezig zijn met het imago van hun werkgever en zich tijdens werktijd beter aan de verkeersregels houden dan in privétijd. De bezorgers geven aan dat mensen niet goed op de hoogte van deze verschillen tussen bezorgers van verschillende bezorgdiensten en daardoor onterecht alle frustratie over zich heen krijgen, terwijl ze over het algemeen juist verkeersveiliger gedragen voor het imago van hun werkgever_.

Maaltijdbezorgers bevinden zich tijdens het bezorgen continu in het verkeer en hebben te maken met specifieke werkomstandigheden. Daarnaast zijn bepaalde groepen, zoals jongeren, oververtegenwoordigd onder maaltijdbezorgers. Hieronder worden de werkomstandigheden en kenmerken van maaltijdbezorgers toegelicht die relevant zijn voor verkeersveiligheid.

Werkomstandigheden

Maaltijdbezorgers ervaren piekmomenten, vaak rond het avonduur en bij slecht weer. In de winter zijn het donkere en drukke spitsuren, wat het risico op ongevallen vergroot. Daarnaast speelt de druk om maaltijden snel te bezorgen een rol. Deze stress verschilt per persoon en per bezorgdienst. Bedrijven die beloningen geven voor snelle ritten leggen meer nadruk op snelheid dan op verkeersveiligheid^6[i].

Materiaal

De Arbeidsinspectie SZW uit zorgen of bezorgers wel goed materiaal krijgen. Maaltijdbezorgers gebruiken verschillende vervoersmiddelen: fiets, elektrische fiets, scooter of auto. Daarnaast zijn een smartphone, een tas of koffer, en vaak bedrijfskleding en soms een helm noodzakelijk. De kwaliteit van deze materialen kan het ongevalsrisico beïnvloeden.

Het vervoersmiddel
SZW controleert bijvoorbeeld of scooters geen gladde banden hebben, omdat dit slipgevaar vergroot[i]. Ook elektrische fietsen moeten goede banden, remmen en een opgeladen accu hebben⁸. Toch heeft bijna de helft van de bezorgers weleens kapotte remmen (49,7%), banden (49%) of ketting (46,4%), en 38,6% rapporteert ontbrekende verlichting.

Elektrische fietsen worden door jonge bezorgers soms harder gereden dan oudere fietsers, wat de veiligheid vermindert[ii]. Daarnaast hebben andere weggebruikers vaak moeite om de snelheid van elektrische fietsen juist in te schatten, wat leidt tot gevaarlijke situaties waarbij bezorgers plots moeten remmen. Bijna de helft van de bezorgers geeft aan soms te hard te rijden (47,7%).

Telefoon
Smartphones zijn essentieel voor navigatie en communicatie, maar het gebruik ervan verhoogt het risico op afleiding en ongevallen. Bezorgers gebruiken vaak telefoonhouders, hoesjes en powerbanks om veiliger te werken. Toch geeft bijna de helft (47,1%) aan weleens met de telefoon in de hand te bezorgen. Ook adviseert 67,3% van de bezorgers dat werkgevers telefoonhouders moeten aanbieden.

Kleding en bescherming
Een groot deel van de bezorgers (71,2%) draagt kleding met het logo van hun werkgever. Uit focusgroepen blijkt dat felle kleuren en herkenbare kleding ervoor zorgen dat bezorgers zich opvallender en veiliger voelen, en zich beter aan de verkeersregels houden. Meer dan de helft geeft aan dat het dragen van bedrijfskleding hen bewuster maakt van hun gedrag in het verkeer (54,9%) en veiliger laat voelen (53,2%).Waterdichte kleding en bezorgtassen zijn belangrijk om het werk goed te kunnen doen en veilig te blijven.

Helmgebruik op scooter en fiets draagt bij aan veiligheid. In 2020 waren de meningen overhelmgebruik verdeeld en vonden bezorgers het dragen van een helm vaak onhandig, oncomfortabel en onhygiënisch, maar sinds enkele jaren verplichten bedrijven als Thuisbezorgd en Flink helmdracht.

Kenmerken van maaltijdbezorgers

Jongeren overschatten zichzelf in het verkeer
Jongeren zijn een risicogroep in het verkeer vanwege een nog in ontwikkeling zijnde hersenstructuur, waardoor zij risico’s minder goed inschatten. Uit onderzoek blijkt dat 95,4% van de maaltijdbezorgers zichzelf als een goede bestuurder ziet. Deze zelfoverschatting – ook wel self enhancement bias genoemd – zorgt ervoor dat jonge bezorgers hun eigen risico’s onderschatten en gevaarlijke situaties niet aan zichzelf toeschrijven.

Lees hierover meer in de Factsheet Jongeren en risicogedrag in het verkeer.

Jongeren en internationale bezorgers hebben beperkte ervaring in het verkeer
Jongeren hebben over het algemeen minder rijervaring en moeite met complexe verkeerssituaties. Veel jonge bezorgers rijden op elektrische fietsen of scooters, vaak voor het eerst, waardoor ze het voertuig minder goed beheersen⁷. Ook lopen elektrische fietsers een verhoogd risico op ernstig letsel[iv]. Daarnaast werkt 69,4% van de bezorgers minder dan een jaar als maaltijdbezorger.

Ook internationale bezorgers die tijdelijk in Nederland wonen missen vaak ervaring en verkeerskennis, wat hun verkeersveiligheid beïnvloedt.

Op basis van signalen, zoals nieuwsberichten, ervaringen van bezorgers, andere verkeersdeelnemers en bezorgdiensten zijn een aantal initiatieven gestart om de verkeersveiligheid van maaltijdbezorgers te bevorderen. Verschillende stakeholders uit de branche zoeken hiervoor de samenwerking met elkaar op, zoals verkeersveiligheidsorganisaties, bezorgdiensten en de overheid.

Bezorg Veilig

TeamAlert heeft in opdracht van ROV Zuid-Holland, de provincies Gelderland en Overijssel en de Gemeente Rotterdam, in samenwerking met Thuisbezorgd, het initiatief ‘Bezorg Veilig’ opgezet. Dit is een online platform waar zowel maaltijdbezorgers als werkgevers informatie, inzichten en trainingen kunnen vinden om de verkeersveiligheid te verhogen.

Het platform richt zich op:

• Vergroten van kennis over veilig bezorgen
• Stimuleren van een positieve houding ten opzichte van verkeersveiligheid
• Verhogen van risicoperceptie
• Creëren van een sterke sociale norm
• Versterken van het vertrouwen in eigen kunnen (eigen effectiviteit)

Bezorgers en werkgevers krijgen praktische tips en antwoorden op vragen over veilig gedrag in het verkeer.

Voor maaltijdbezorgers op elektrische fiets, snorfiets en bromfiets zijn gevaarherkenningstrainingen ontwikkeld. Deze trainingen, beschikbaar in het Nederlands en Engels, trainen bezorgers om risico’s in het verkeer beter in te schatten aan de hand van realistische animaties van gevaarlijke situaties. Hierbij sluit de training aan bij de belevingswereld van maaltijdbezorgers en wordt gebruikgemaakt van ervaringen van ervaren bezorgers. Dit helpt vooral jongeren om hun hogere-orde-vaardigheden te ontwikkelen[i].

Elke restauranteigenaar of bezorgketen kan eenvoudig starten met Bezorg Veilig door de sociale norm uit te dragen, trainingen aan te bieden en informatie te delen.

Sociale norm op het werk

Regels en procedures bepalen de sociale norm binnen het werk. Sociale normen geven aan welk gedrag als sociaal acceptabel wordt gezien en stimuleren mensen om zich hieraan te houden[ii]. Werkgevers spelen hierbij een cruciale rol door verkeersveiligheid als prioriteit te stellen en dit uit te dragen, zodat veilig gedrag de norm wordt.

TeamAlert heeft met de bezorgers van Thuisbezorgd een Social Deal gesloten, waarbij medewerkers zichzelf beloven om MONO (zonder afleiding) door het verkeer te gaan. Ook verzekeringsmaatschappij De Vereende en Veilig Verkeer Nederland ondersteunen dit met het ontwikkelen van vijf gouden regels voor bezorgkoeriers.

TeamAlert pleit voor meer onderzoek en gegevensregistratie

Zoals uit deze factsheet blijkt zijn er nog geen harde cijfers bekend over jonge maaltijdbezorgers in het verkeer. In eerste instantie is het daarom van belang dat gegevens op de juiste manier geregistreerd en gedeeld worden. Hierbij kan gedacht worden aan het aantal maaltijdbezorgers in dienst, demografische gegevens van deze bezorgers en ongevallencijfers. Onderzoek naar het ongevalsrisico en de oorzaken van risicogedrag van maaltijdbezorgers op verschillende vervoersmiddelen is bovendien nodig om verder richting te geven aan beleid en mogelijke interventies om de veiligheid van maaltijdbezorgers in het verkeer te bevorderen.