Jongeren en normoverschrijdend gedrag in het verkeer

Er bestaan verschillende definities van normoverschrijdend gedrag. Een gemeenschappelijke factor in de definities is dat iemand die normoverschrijdend gedrag vertoont, geschreven en ongeschreven regels breekt. Normoverschrijdend gedrag in het verkeer houdt dus in dat iemand de geschreven of ongeschreven regels die gelden in het verkeer overschrijdt. Dit kan verschillende vormen aannemen. Zo zijn er normoverschrijders die omschreven kunnen worden als snelheidsovertreders, overtreders onder invloed van alcohol of drugs of over het algemeen riskante en agressieve overtreders[i]. Wanneer er specifiek wordt gekeken naar een definitie voor normoverschrijdend gedrag in het verkeer valt op dat er veel verschillende termen raken aan normoverschrijdend gedrag in het verkeer. De termen gaan in op:

• gedragingen en gedragsintenties;
• aantal overtredingen.

Verkeershufter en -aso

Termen als ‘verkeershufter’ en ‘verkeersaso’ verwijzen naar weggebruikers die zich opzettelijk asociaal gedragen, zoals door bumperkleven of afsnijden[iii]^,[iv]. De politie omschrijft een verkeershufter als iemand die herhaaldelijk verkeersregels negeert en daarmee anderen in gevaar brengt[v].

Deze termen hebben echter een morele lading en geven weinig inzicht in de oorzaak van het gedrag. Zo kan onoplettendheid ook voortkomen uit bijvoorbeeld ADHD, zonder dat er sprake is van kwade opzet. Daardoor zijn deze labels minder geschikt om normoverschrijdend gedrag objectief te beschrijven; ze zijn sterk afhankelijk van de persoonlijke interpretatie van omstanders of handhavers.

Veelplegers

SWOV introduceert het neutralere begrip ‘veelpleger’, gericht op de frequentie van overtredingen. Veelplegers zijn weggebruikers met meerdere boetes voor ernstig verkeersgedrag[vi]. Volgens de recidiveregeling Veelplegers gaat het om drie of meer ernstige overtredingen binnen twee jaar[vii]. Voorbeelden zijn door rood kruis rijden, keren op de snelweg of gevaarlijk inhalen. Deze overtredingen (hufterfeiten) vallen onder het strafrecht voor strengere aanpak.

Verkeersagressie en -woede

Specifieke vormen van normoverschrijdend gedrag in het verkeer zijn verkeersagressie en verkeerswoede. Verkeersagressie wordt omschreven als gedrag dat er opzettelijk op gericht is een andere verkeersdeelnemer emotioneel of fysiek schade toe te brengen. Hierbij kan gedacht worden aan schreeuwen of handgebaren maken, bumperkleven of excessief toeteren. Verkeerswoede wordt door onderzoekers verschillend gedefinieerd. Voorbeelden van gedrag die onder de noemer verkeerswoede vallen zijn: verkeersruzies waarbij weggebruikers elkaar uitschelden, slaan, afsnijden, aanrijden of zelfs met wapens op elkaar schieten.

Over het aantal verkeersagressie-incidenten of verkeersveelplegers bestaan weinig cijfers; verkeersagressie wordt niet officieel geregistreerd en voor veelplegers zijn geen jaarlijkse cijfers beschikbaar.

Voor specifieke risicogedragingen zijn wel cijfers. In 2022 kregen circa 18.000 mensen een boete voor rijden onder invloed van drugs[i]. Jongeren – vooral mannen van 18 t/m 24 jaar – zijn relatief vaak betrokken: 8,1% van de jonge mannen en 2,16% van de jonge vrouwen reed onder invloed[ii]. Bijna de helft van de cannabisgebruikers reed in het afgelopen jaar onder invloed[iii]. Ook 32% van de jongeren gaf aan in het afgelopen jaar met te veel alcohol op auto te hebben gereden[iv].

Rijden zonder rijbewijs komt eveneens voor: 19% van de jongeren reed zonder rijbewijs op een scooter en 11% in een auto[v]. Onder gebruikers van deelscooters reed 21% wel eens zonder rijbewijs[vi].

Boetecijfers geven zicht op agressief verkeersgedrag. In 2019 werden ruim 217.000 boetes uitgedeeld aan ‘verkeershufters’, een stijging van 52% ten opzichte van 2016[vii]. In Rotterdam werden in juni en juli 2023 meer dan 260 bekeuringen uitgedeeld voor gedrag als rijden in herriebakken, hard rijden of rijden zonder rijbewijs.

Jongeren en asociaal rijgedrag

In 2022 deed TeamAlert onderzoek naar jongeren en asociaal rijgedrag. Uit een kwantitatieve toetsing onder jongeren van 16 tot en met 24 jaar oud bleek dat het merendeel van de jongeren, ruim twee derde, zich wel eens schuldig maakt aan sociaal gedrag in het verkeer. De helft van de jongeren in dit onderzoek vertoont maandelijks asociaal rijgedrag, bijna drie op de tien doet dit zelfs elke week. Te hard rijden is bij uitstek de gedraging die door de meeste jongeren wordt vertoond, gevolgd door telefoongebruik achter het stuur, rechts inhalen en bumperkleven. Als jongeren asociaal rijgedrag vertonen, doen ze dit voornamelijk wanneer ze alleen zijn op de weg of als het rustig is (bijvoorbeeld ’s nachts) en als ze haast hebben[i].

Verkeersagressie en het veelvuldig plegen van verkeersovertredingen komt vaker voor onder jongeren en mannen, dan onder ouderen en vrouwen^[i]. Uit zelfrapportage onderzoek blijkt dat verschillende typen van riskant verkeersgedrag, waaronder snelheid, telefoongebruik, negeren gordelplicht, rijden onder invloed en rijden onder vermoeidheid, vaker voorkomen onder mannen en jongeren, waarbij de verschillen tussen de jongeren en de ouderen aanzienlijk groter zijn dan de verschillen tussen mannen en vrouwen. Ook agressief verkeersgedrag neemt af naarmate mensen ouder worden. In de onderzoeken van TeamAlert naar snelheidsoverschrijding en rijden zonder rijbewijs komt het risicogedrag vaker voor onder mannen dan onder vrouwen. Echter, uit de buitenlandse literatuur blijkt er mogelijk sprake te zijn van een verschuiving in geslacht. Het aandeel vrouwen dat normoverschrijdend gedrag vertoont is kleiner dan het aandeel mannen, maar het aandeel vrouwelijke normoverschrijders lijkt wel toe te nemen. In Engeland zijn steeds meer beginnende bestuurders die hun rijbewijs verliezen vrouw. Vanwege het feit dat jongeren een risicogroep vormen voor normoverschrijdend gedrag wordt er regelmatig gefocust op de beginnende bestuurder wanneer het gaat over deze doelgroep. De normoverschrijder wordt dan de recidiverende beginnende bestuurder genoemd. Hiermee wordt een groep beginnende bestuurders bedoeld die onaangepast rijgedrag blijven vertonen, daar waar andere beginnende bestuurders veiliger gaan rijden door rijervaring.

Normoverschrijdend gedrag, in de vorm van verkeersovertredingen, verhoogt het risico op een verkeersongeval. Gedragingen waarvan is aangetoond dat de verkeersveiligheid negatief beïnvloedt wordt zijn: rijden onder invloed, te hard rijden, rijden onder vermoeidheid, afleiding (onder andere door telefoongebruik), door rood rijden, te korte volgtijden, geen- of slecht werkende verlichting (met name bij fietsers), en het niet of verkeerd gebruiken van beveiligingsmiddelen zoals motor- en bromfietshelm en gordel. Op zichzelf zijn deze gedragingen dus risicovol voor de verkeersveiligheid. Bovendien hangt het veelvuldig plegen van verkeersovertredingen samen met een groter risico op ongevallen. Uit onderzoek blijkt namelijk dat voertuigen met 9 of meer overtredingen per jaar betrokken zijn bij ruim 6% van de verkeersongevallen, terwijl deze groep minder dan een half procent van de totale groep verkeersovertreders beslaat[i]. SWOV stelt dat ook het veelvuldig plegen van kleine overtredingen relevant is voor de verkeersveiligheid. 

Uit onderzoek van TeamAlert blijkt dat jongeren regels in het verkeer vaak wel begrijpen, maar ze bewust overtreden als ze regels onzinnig vinden of denken dat er geen gevaar of hinder ontstaat. Sommigen vinden het zelfs leuk om regels te overtreden, tonen weinig berouw en lijken minder emotioneel betrokken bij hun gedrag[i].

Veel jongeren rechtvaardigen hun overtredingen achteraf, mogelijk om cognitieve dissonantie te verminderen; het ongemak wanneer gedrag en overtuiging niet overeenkomen. Door situatie specifieke rechtvaardigingen passen jongeren hun houding aan. Vaak zijn overtredingen bewust gepland. Bijvoorbeeld door vooraf flitspalen te checken of drukke momenten te vermijden. Toch komen ook impulsieve of onbedoelde overtredingen voor. Motieven voor geplande overtredingen zijn:

• Plezier, spanning of verveling;
• Lage pakkans;
• Gemak en tijd-/geldwinst;
• Idee van eigen verantwoordelijkheid.

Tegelijkertijd hebben jongeren ook redenen om zich wél aan regels te houden:

• Eerder ervaren negatieve consequenties;
• Kennis van straffen en handhaving;
• Veranderende persoonlijke of sociale normen.

Voor veel jongeren is veiligheid van zichzelf en anderen een belangrijk motief om regels wél na te leven, vooral bij verkeersovertredingen. Regelbreuk vindt dan meestal plaats op rustige plekken, mede vanwege sociale controle of politiecontroles. Toch overschatten jongeren vaak hun eigen rijvaardigheid en tonen weinig inlevingsvermogen richting andere weggebruikers. Dit versterkt het gevoel van onkwetsbaarheid en vergroot de kans op normoverschrijding. Bij twijfel maken jongeren een afweging tussen veiligheid, winst, risico en pakkans. De ene jongere denkt hierbij vooral aan boetes, de andere aan de veiligheid van zichzelf en anderen.

Van autoshows naar illegale straatraces

Autoshows vormen belangrijke sociale evenementen voor jongeren, waar zij inspiratie opdoen en voertuigkennis opbouwen. Op autoshows ontbreekt het vaak aan verkeersveiligheidsvoorlichting, ondanks de risicovolle context. Omdat autoshows niet altijd laagdrempelig of toegankelijk zijn, wijken jongeren vaker uit naar alternatieve bijeenkomsten zoals car meetings en straatraces. Dit zijn ongereguleerde evenementen met een verhoogd risiconiveau, die regelmatig leiden tot gevaarlijk rijgedrag. Straatracen wordt door veel jongeren gezien als een logische en spannende verlenging van hun hobby, ingegeven door adrenaline, prestatiedrang en de behoefte hun voertuig en grenzen te testen. Daarbij overschatten ze vaak hun eigen rijvaardigheid en beschouwen ze ongelukken niet als gevolg van de activiteit zelf, maar als incidenten veroorzaakt door individuen[i].

Middels een literatuurstudie is achterhaald welke determinanten het herhaald plegen van verkeersovertredingen verklaren. Het blijkt dat de volgende verklarende factoren met name een rol spelen:

• Risico-inschatting en zelfoverschatting;
• Sociale omgeving;
• Leefstijl;
• Persoonlijkheidskenmerken.

Risico-inschatting en zelfoverschatting
Jonge of beginnende bestuurders hebben vaak een gebrekkig besef van de risico’s van hun gedrag. Hun brein is nog in ontwikkeling, waardoor ze lange termijn gevolgen minder goed kunnen overzien. Bestuurders die veelvuldig bewust overtredingen maken, schatten risico’s en gevolgen vaak te rooskleurig in en achten de pakkans laag. Ze zien zichzelf als betere bestuurders dan gemiddeld, wat leidt tot zelfoverschatting en slechte kalibratie: ze kunnen hun vaardigheden slecht afstemmen op verkeerssituaties[iv].

Sociale omgeving
Gedrag in het verkeer wordt beïnvloed door sociale normen: wat men denkt dat anderen doen of goedkeuren. Veelplegers overschatten hoe vaak anderen verkeersregels overtreden, zoals te hard rijden of onvoldoende afstand houden. Bestuurders die bijvoorbeeld onder invloed rijden, bevinden zich vaker in een omgeving waarin dit gedrag wordt geaccepteerd. Jongeren rijden ook vaker onder invloed als ze denken dat hun vrienden dit doen. Jongeren zijn extra gevoelig voor groepsdruk, in aanwezigheid van leeftijdsgenoten vertonen ze vaker risicogedrag dan wanneer ze alleen zijn^[ii]. Tevens is het rijgedrag van ouders een sterke voorspeller voor het gedrag van hun kinderen. Ook het stellen van duidelijke grenzen en het stimuleren van veilig gedrag helpt risicogedrag bij jongeren te beperken[iv]. Opvallend is dat jongeren sterk verschillen in gevoeligheid voor sociale normen; met name extreme overtreders lijken zich weinig aan te trekken van hun omgeving.

Leefstijl
Jongeren die risicovol rijgedrag vertonen, hebben vaak een andere leefstijl dan jongeren die dit niet doen[i]^,[ii]. Zo blijken jongeren die zich bezighouden met hoog impulsieve vrijetijdsbestedingen (uitgaan, gamen of bodybuilding) vaker risico’s te nemen in het verkeer dan jongeren met laag impulsieve activiteiten zoals teamsporten. Ook jongeren die autorijden koppelen aan sociale interactie, bijvoorbeeld als chauffeur voor vrienden of bij ritjes ‘voor de lol’, vertonen meer risicogedrag. Daarnaast ervaren overtreders plezier bij het maken van verkeersovertredingen, zoals te hard rijden of rijden onder invloed⁶. Uit meerdere onderzoeken van TeamAlert^1,2,3 blijkt dat dit plezier een belangrijke motivatie is voor jongeren om regels te overtreden.

Persoonlijkheidskenmerken
Riskant en agressief rijgedrag wordt in verband gebracht met bepaalde persoonlijkheidskenmerken. Volgens SWOV gaat het vooral om:

• Neiging tot boosheid
• Sensatiezucht
• Impulsiviteit
• Onzorgvuldigheid
• Narcisme¹¹

Bestuurders die bewust veelvuldig overtredingen maken, passen hun gedrag minder snel aan op basis van spijt⁶ en beschouwen hun gedrag soms als persoonlijke noodzaak[iii].Daarnaast wordt een type A-persoonlijkheid (kenmerkend door ongeduld, tijdsdruk en competitiviteit) vaak gelinkt aan agressief rijgedrag⁶. Ook ADHD wordt in verband gebracht met risicovol gedrag. Personen met ADHD hebben meer moeite met aandacht, impulscontrole en het volgen van regels. Jongeren met ADHD lopen bovendien meer kans op ongevallen en vertonen vaker risicogedrag zoals te hard rijden of rijden onder invloed[iv].

[i] Møller, M., & Gregersen, N. P. (2008). Psychosocial function of driving as predictor of risk-taking behaviour. Accident Analysis & Prevention, 40(1), 209-215.

[ii] Møller, M., & Sigurðardóttir, S. B. (2009). The relationship between leisure time and driving style in two groups of male drivers. Transportation research part F: traffic psychology and behaviour, 12(6), 462-469.

[iii] Goldenbeld, C., Torfs, K., Vlakveld, W., & Houwing, S. (2020). Impaired driving due to alcohol or drugs: International differences and determinants based on E-Survey of Road Users' Attitudes first-wave results in 32 countries. IATSS research, 44(3), 188-196.

[iv] Curry, A. E., Yerys, B. E., Metzger, K. B., Carey, M. E., & Power, T. J. (2019). Traffic crashes, violations, and suspensions among young drivers with ADHD. Pediatrics, 143(6).

Normoverschrijdend gedrag in het verkeer kan op verschillende manieren worden aangepakt:

• voorlichting waarmee (herhaling van) ongewenst verkeersgedrag wordt voorkomen;
• handhaving via maatregelen en sancties waarmee herhaling van ongewenst verkeersgedrag wordt tegengegaan;
• educatie/gedragscursussen voor overtreders.

Voorlichting

Verkeersvoorlichting kan preventief normoverschrijdend gedrag voorkomen en herhaling van overtredingen beperken. Het draagt bij aan verkeersveiligheid via kennisoverdracht, attitudeverandering en draagvlakvergroting voor impopulaire maatregelen. Voor jonge bestuurders is vroege aandacht voor veilig en sociaal rijgedrag in de rijopleiding belangrijk.

Voorlichting is effectiever als deze aansluit op risicoperceptie en gedragsproblemen. Peer-to-peer educatie werkt beter dan autoritaire campagnes, zeker bij antisociale jongeren. Zelfinzicht en gevaarherkenning verdienen nadruk. ‘Vraaggestuurde reflectie’ is kansrijker dan het verbeelden van ongevallen. Voorlichting werkt vooral in combinatie met handhaving; alleen voorlichting heeft weinig duurzaam effect.

Handhaving

Normoverschrijdend gedrag zoals rijden onder invloed of afleiding verhoogt het ongevalsrisico en is strafbaar. Sancties variëren van boetes tot gevangenisstraf en rijongeschiktheidsonderzoek^[i]. Jongeren reageren wisselend; ernstige overtreders zijn vaak ongevoelig voor straf.

Handhaving werkt vooral als deze zichtbaar en frequent is. Boeteverhoging is pas effectief bij hoge pakkans^[ii]. Progressieve straffen bij herhaling zijn het meest effectief. Puntensystemen hebben slechts tijdelijk effect.

Belonen van veilig gedrag werkt alleen als het gedrag meetbaar is en beloningen direct zijn.

Educatie/gedragscursussen

Educatieve maatregelen zijn gericht op het aanleren van gewenst verkeersgedrag en het afleren van probleemgedrag. Dit gebeurt via gedragscursussen met opdrachten en groepsgesprekken²⁹. Deelnemers betalen hier zelf voor, met kosten tussen €750 en €1.394. Het CBR kan verschillende educatieve maatregelen opleggen bij rijden onder invloed of onverantwoord rijgedrag, zoals:

• Lichte Educatieve Maatregel Alcohol (LEMA)
• Educatieve Maatregel Alcohol (EMA)
• Licht Educatieve Maatregel Gedrag en Verkeer (LEMG)
• Educatieve Maatregel Gedrag en Verkeer (EMG)
• Educatieve Maatregel Drugs (EMD)[i].

Voor beginnende bestuurders geldt dat bij een alcoholpromillage van 0,5–0,8 een LEMA kan worden opgelegd, bij hogere waarden of recidive een EMA. Snelheidsovertredingen van 50–60 km/u leiden vaak tot LEMG, bij meer dan 60 km/u tot EMG⁴³. Voor meer informatie over de educatieve maatregelen van het CBR, bezoek de website https://www.cbr.nl/nl/voor-politie/overzicht-maatregelen-mededelingenprocedure.htm

Combinatie aanpak is het meest effectief

Voor verkeersveelplegers werkt een combinatie van straf, beloning, persoonlijke begeleiding en gedragsmonitoring het beste. Veelplegers zijn vaak ongevoelig voor alleen hogere boetes of rijontzeggingen. Effectieve maatregelen zijn onder meer gesprekken, voertuiginbeslagname, rijgedragmonitoring, politie-waarschuwingsbrieven (35% minder boetes), infrastructurele aanpassingen, therapie tegen boosheid en het alcoholslot^11,44.

Het alcoholslot verlaagt recidive met 4% binnen twee jaar, maar werd sinds 2015 niet meer opgelegd vanwege juridische en praktische bezwaren. Herintroductie wordt overwogen door verbeterde techniek[iii].

Timing van interventies is essentieel:

• Preventieve maatregelen richten zich op het voorkomen van normoverschrijdend gedrag, bijvoorbeeld sociale vaardigheidstrainingen op scholen (zoals project Muurvast).
• Interventies na het eerste incident, zoals boetes en educatieve maatregelen, voorkomen recidive.
• Directe gedragsbeperkende maatregelen tijdens het overtreden, zoals het alcoholslot of ISA-systemen, en locatiegerichte interventies zoals mobiele flitspalen (hotspot-aanpak).

Een innovatieve aanpak zijn geluidsflitspalen, die in Amsterdam en Rotterdam ingezet worden om geluidsoverlast van motoren en auto’s te verminderen door boetes te geven bij overschrijding van het geluidslimiet. Kortom, effectieve gedragsverandering bij verkeersnormoverschrijders vraagt om een veelzijdige aanpak, die straf, beloning, begeleiding en monitoring combineert en zowel preventief, repressief als situationeel ingrijpt.

Goldenbeld & Mesken adviseren interventies voor jongeren te richten op algemene oorzaken van gevaarlijk gedrag, zoals impulsiviteit en afnemend ouderlijk toezicht. Sociale vaardigheden en groepsdruk spelen een grote rol, vooral omdat jongeren moeilijk weerstand bieden aan vrienden[i]. Statistieken tonen dat vooral jongens risico lopen, wat bij interventies moet worden meegenomen, evenals verschillen in persoonlijkheidskenmerken zoals impulsiviteit[ii].

Veilige alternatieven om grenzen te verkennen, zoals simulaties of games, zijn essentieel voor leerervaringen. Een niet-belerende, harm reduction-benadering sluit beter aan bij jongeren en bevordert gedragsverandering. Onervarenheid moet eerst uitgesloten worden als oorzaak van risicogedrag, bijvoorbeeld via rijvaardigheidsonderzoek door het CBR.

Geschikte aanpak volgens jongeren

In focusgroep onderzoek van TeamAlert is gevraagd aan jongeren hoe zij zelf geholpen kunnen worden om minder normoverschrijdend gedrag te vertonen in het verkeer. Hulp en aanpak moet volgens de jongeren via voorlichting en campagnes gericht zijn op:

• bewustwording van gevolgen van overtredingen, zoals veiligheidsrisico en consequenties vanuit de overheid;
• aanleren van nieuw gedrag, gewoontes en sociale normen.

Jongerenwerkers, familie en naasten spelen een belangrijke rol bij het bereiken van jongeren. Herkenning en waardering van de afzender zijn essentieel. Ouders hebben meer invloed dan zij zelf denken en moeten betrokken worden met strategieën om jongeren te beschermen zonder hun ontwikkeling te remmen^[i],[ii].

Onderwijs en rijscholen kunnen bijdragen door vroeg te starten met voorlichting over veiligheidsrisico’s. De overheid heeft een beperktere rol vanwege jongerenweerstand tegen autoriteit, maar politie-informatie via sociale media wordt wel gewaardeerd.

Effectieve aanpak sluit aan bij de leefwereld van jongeren, is persoonlijk en gelijkwaardig. Campagnes werken beter als ze bewustwording van eigen gedrag stimuleren en inspelen op hypocrisiegevoelens.

Concrete doelstellingen formuleren

Tot slot is het van belang concrete doelstellingen te formuleren voor jonge normoverschrijders in het verkeer, als unieke doelgroep binnen veelplegers in het algemeen. Goldenbeld, van Wijk en Mesken concluderen dat er een groot verschil is in de mate van aandacht die er besteed wordt aan de aanpak van jongeren die zich schuldig maken aan crimineel gedrag en van jonge verkeersovertreders. Zo zijn er veel verschillende behandelprogramma’s voor jongeren die zich schuldig maken aan crimineel gedrag maar veel minder voor jongeren die zich schuldig maken aan ernstige verkeersovertredingen. Ook is er geen actief beleid gericht op het verminderen van recidive bij jonge verkeersovertreders. Voor jeugddelinquentie zijn er daarentegen door het Ministerie van Veiligheid en Justitie wel expliciete doelstelling geformuleerd en is er een speciale commissie aangesteld die beoordelen of interventies effectief zijn voor het behalen van de doelstelling.  

Inzetten op bewustwording van veiligheidsrisico’s

Jongeren rechtvaardigen normoverschrijdend gedrag vaak op basis van hun eigen risicoperceptie: als zij denken dat het veilig kan, overtreden ze sneller de regels. Ze vinden veiligheid belangrijk, maar schatten hun eigen vaardigheden vaak te hoog in en zien weinig gevaar in hun gedrag. Overtredingen zoals te hard rijden of fietsen zonder licht beschouwen ze als hun eigen verantwoordelijkheid, zonder oog voor risico’s voor anderen. Meer bewustwording van die risico’s kan het verantwoordelijkheidsgevoel versterken. Projecten zoals Blikveld dragen hieraan bij via ervaringselementen en training in gevaarherkenning.

Blikveld bevordert veilige verkeersdeelname onder beginnende bestuurders
Het project Blikveld bevordert de gevaarherkenning van jonge beginnende automobilisten. Uit de wetenschappelijke evaluatie van SWOV blijkt dat jongeren die de training volgden, ruim vijf maanden later beter scoren op een online gevaarherkenningstoets dan niet-deelnemers. Dit suggereert dat Blikveld het hoge ongevalsrisico van beginnende bestuurders kan verminderen[i].

Daarnaast ontwikkelde TeamAlert, in opdracht van Thuisbezorgd, gevarenherkenningstrainingen voor jongeren op de elektrische fiets en brom-/snorfiets, gebaseerd op de Blikveld-methode.

Projecten op middelbare scholen gericht op groepsdruk

De sociale norm van jongeren omtrent het overtreden van regels wordt bepaald door wat jongeren zien of denken dat anderen doen en wat zij denken dat anderen normaal vinden. Uit onderzoek blijkt dat jongeren het veranderen van sociale normen als een geschikte manier zien om het gedrag van overtreders te veranderen. Daarnaast geven ze aan het leuk te vinden om met elkaar in gesprek te gaan over het overtreden van regels en vinden het onderwijs geschikt voor voorlichting. Om deze reden wordt aanbevolen om in de aanpak ook aandacht te besteden aan groepsdruk en sociale normen, bijvoorbeeld middels groepsgesprekken en discussies op school. Deze vorm sluit aan op de behoeften van de jongeren. Voorbeelden van educatieve projecten die zich richten op het weerstaan van groepsdruk zijn The Day After en Muurvast.

Persoonlijke aanpak en inzet jongerenwerkers

Er zijn grote verschillen te zien tussen jongeren in hun motieven en de type overtredingen die zij maken. Ook de jongeren zelf zijn zich hier bewust van en geven daarom aan geen mogelijkheden te zien in een universele aanpak. Belangrijk is dus dat de aanpak wordt afgestemd op iemands persoonlijke situatie en sociale context. Daarnaast is het van belang om hulp te richten op achterliggende redenen van het gedrag, omdat dit meer over de persoonlijke situatie van een persoon zegt dan het zichtbare gedrag. 

Volgens de jongeren kan de aanpak het best worden uitgevoerd door een persoon met wie zij zich kunnen identificeren, op een gelijkwaardige manier. Jongerenwerkers zijn hier volgens hen geschikt voor. Het valt op dat er onder de jongeren weerstand is voor de belerende vinger van de autoriteiten, maar dit voor jongerenwerkers niet lijkt te gelden. Het wordt aanbevolen om jongerenwerkers in te zetten bij het voorlichten en aanspreken van jongeren. Daarnaast kunnen jongerenwerkers mogelijk ook een rol spelen bij het contact tussen jongeren en de politie, met als doel de communicatie tussen de politie en de jongeren te verbeteren.

Betrekken van doelgroep bij bewustwordingscampagnes

Jongeren vinden dat huidige bewustwordingscampagnes onvoldoende aansluiten op hun leefwereld, met als gevolg dat zij de campagnes niet altijd even serieus nemen²⁴. Laat de campagnes beter aansluiten door de doelgroep te betrekken in het ontwikkelproces of door hen het gezicht te laten zijn van campagnes. Een methode om de behoeften van jongeren te achterhalen is co-creatie. In het ontwikkelproces van een interventie voor een doelgroep krijgt deze doelgroep een actieve rol. Zij worden gevraagd om mee te denken in verschillende stadia van de ontwikkeling, bijvoorbeeld het verkennen van de behoeften en aandachtspunten van de doelgroep, het ontwerp van een interventie of het testen van een interventie (Van Kersteren et al., 2015). Een co-creatiesessie geeft inzicht in de behoeften en wensen van jongeren. Jongeren denken mee, geven feedback en geven advies over een gevraagde oplossing.

Vergroten van de subjectieve pakkans

Veel jongeren geven aan dat zij de pakkans laag inschatten voor (verkeers)overtredingen. Zij schatten de pakkans laag, omdat zij politiecontroles vaak voorspelbaar vinden. Daarnaast plannen zij hun overtredingen dusdanig en maken ze een risico-inschatting om te voorkomen dat zij gepakt worden. Ook heeft veel van hen nog nooit een bekeuring ontvangen of andere nadelige gevolgen ervaren. Tegelijkertijd denken meerdere jongeren dat zij hun gedrag aanpassen wanneer zij worden bekeurd. Kortom, als jongeren het gevoel hebben dat de kans dat zij gepakt worden groot is kan dit eraan bijdragen dat zij hun risico-inschatting bijstellen en minder overtredingen zullen begaan. De media kunnen een rol spelen bij het vergroten van de subjectieve pakkans door in hun berichtgeving met regelmaat aandacht te besteden aan handhaving en politiecontroles of door het delen van ervaringsverhalen van jongeren over boetes of andere sancties die zij opgelegd hebben gekregen.

Handhaving en bewustwordingscampagnes

verkeersovertredingen op rustige locaties en tijden
Uit de verhalen van de jongeren in de focusgroepen van TeamAlert blijkt dat ze met name verkeersovertredingen begaan op rustige plekken zoals industrieterreinen en buiten de bebouwde kom. Ook zoeken ze vaak dorpen op omdat hier minder politie is en ze daar beter kunnen voorspellen waar politie staat te controleren. Daarnaast kiezen ze hier vaak rustige momenten voor uit, zoals ’s nachts, om de pakkans te verkleinen en anderen niet in gevaar te brengen. Strenger handhaven op verkeersovertredingen op onverwachte tijden op rustige locaties kan wellicht helpen om dit gedrag tegen te gaan. Hierbij moet gepoogd worden om de voorspelbaarheid van controles terug te dringen. Dit kan bijdragen aan het vergroten van de subjectieve pakkans. Ook kunnen bewustwordingscampagnes op deze plekken en tijden bijdragen aan het terugdringen van normoverschrijdend gedrag in het verkeer.